Laboratorë digjitalë
Të gjitha simulimet që përdorin mësimet tona, në një vend: hape një, ndrysho çfarë të duash dhe shiko çfarë ndodh.
Po shfaqen 279 nga 279 laboratorë.
ADC 12-bit: tensioni dhe zhurma
Potenciometri jep 0 deri 3,3 V te GPIO 34 (ADC1). analogRead() kthen 0 deri 4095, por ADC-ja e ESP32 nuk është lineare dhe ka zhurmë: krahaso me analogReadMilliVolts(), që përdor kalibrimin e çipit.
Hape laboratorin →Adresa IP, maska dhe porta e paracaktuar
Laptopi ka adresën 192.168.10.37. Ndrysho maskën dhe destinacionin, dhe shiko si vendos laptopi: e dërgon drejt apo te porta e paracaktuar (ruteri).
Hape laboratorin →Ajri i nxehtë për komponentët SMD
Hiq çipin U7 (SOIC me kallaj SAC305) me ajër të nxehtë. Shiko grafikun: sa shpejt rritet temperatura e pikës, a e kalon 217 °C dhe sa lart shkon. Ngrije me piskatore vetëm kur kallaji është i lëngët.
Hape laboratorin →Alarmi i nxehtësisë
Ngroh termistorin me flakë. Kur nxehet, ka më pak om, baza merr më shumë tension dhe bilbili bie. Me potenciometrin zgjedh temperaturën e alarmit.
Hape laboratorin →Alveola dhe kapilari: oksigjeni nga ajri në gjak
Një eritrocit kalon pranë alveolës për rreth 0,75 s. Ngjite studentin në mal, trashe membranën ose vëre në ushtrim, dhe shiko nëse gjaku arrin ende presionin e alveolës. Pastaj zhvendose kurbën e hemoglobinës me pH,…
Hape laboratorin →Balonat dhe elektriciteti statik
Fërko balonën dhe ndiq elektronet që kalojnë nga njëri trup te tjetri.
Hape laboratorin →Barazimi i ekuacioneve kimike
Vendos koeficientët derisa të dy anët të kenë të njëjtët atome; peshorja të thotë kur është barazuar.
Hape laboratorin →Bashkëveprimet atomike
Afro dy atome dhe shiko ku tërhiqen, ku shtyhen dhe ku qëndrojnë në largësinë e lidhjes.
Hape laboratorin →Bateria litium dhe karikuesi
Karikoje qelizën dhe shiko dy fazat: fillimisht karikuesi jep rrymë të njëjtë (CC), pastaj mban 4,2 V dhe rryma bie (CV). Pastaj shkarkoje dhe provo mbrojtjen. Koha ecën 900 herë më shpejt.
Hape laboratorin →Bateritë në seri dhe në paralel
Shto bateri dhe zgjidh si lidhen. Në seri rritet tensioni dhe llamba ndriçon më fort; në paralel tensioni mbetet 1,5 V, por llamba punon më gjatë. Provo edhe gabimin: kthe një bateri mbrapsht.
Hape laboratorin →Bliceri
Kondensatori mbushet ngadalë përmes një rezistori të madh. Kur të dalë «GATI», shtyp butonin: e gjithë energjia shkon te llamba në një çast.
Hape laboratorin →Blink pa delay()
LED-i i kaltër IO2 i pllakës është te GPIO 2 (LED_BUILTIN); LED-i i gjelbër i jashtëm te GPIO 25. Me delay() pllaka nuk bën dot dy gjëra njëkohësisht: me millis() po.
Hape laboratorin →Butoni dhe digitalRead
Shtyp butonin A mbi tavolinë (ose me butonin Shtyp poshtë saj). Programi e lexon me digitalRead() dhe ndez LED-in e kuq.
Hape laboratorin →Butoni me shtypje
Mbaje butonin të shtypur (mbi tavolinë ose këtu poshtë) dhe lëshoje. Pastaj ndrysho llojin e butonit dhe krahaso.
Hape laboratorin →Butoni prekës
Pllaka e bakrit është e lidhur me GPIO 13 (kanali T4). ESP32 mat sa shpejt ngarkohet kapaciteti i saj: gishti e rrit kapacitetin dhe touchRead() bie nga rreth 70 në rreth 14. Shtyp pllakën mbi tavolinë.
Hape laboratorin →Buxheti i energjisë
Kjo nyje mat temperaturën dhe e dërgon me radio. Ndiz e fik pjesët, zgjidh baterinë dhe shiko sa zgjat: t = C : I. Gjej cila pjesë e ha baterinë.
Hape laboratorin →Cikli i udhëzimit, cache dhe tubacioni
Programi mbledh katër numra nga kujtesa. Shtyp «Hapi tjetër» dhe ndiq pesë hapat: merr, deshifro, ekzekuto, kujtesa, shkruaj. Pastaj ndrysho cache-in dhe kalo te tubacioni: numëro ciklet.
Hape laboratorin →Cikli i zemrës: një rrahje e parë nga afër
Zemra e majtë mbushet, tkurret, nxjerr gjakun dhe relaksohet. Valvulat hapen dhe mbyllen vetë, aty ku kryqëzohen presionet. Ndrysho rrahjet dhe forcën e tkurrjes, ngadalëso kohën dhe ndiq fazat në zemër dhe në diagram.
Hape laboratorin →Çfarë bën një rezistor
Bateria mbetet 4,5 V. Ndërro vetëm rezistorin dhe shiko si ndryshojnë rryma dhe drita e LED-it. Tubi në mes tregon të njëjtën gjë me ujë.
Hape laboratorin →Çifti Darlington
Mbaje gishtin mbi pllakën e prekjes. Lëkura përcjell shumë pak rrymë; shiko nëse një tranzistor i vetëm mjafton për ta ndezur LED-in, apo duhen dy.
Hape laboratorin →Çipseti dhe shtigjet e të dhënave
Zgjidh nga ku dhe ku kopjohet një skedar. Rruga ndizet mbi pllakën amë dhe lidhja më e ngadaltë (gryka e ngushtë) del me të kuqe. Numrat janë gjerësi brezi reale.
Hape laboratorin →Densiteti
Ndrysho masën dhe vëllimin e një blloku dhe gjej kur noton e kur fundoset.
Hape laboratorin →Diagnoza e laptopit me ampermetër
Laptopi ushqehet nga furnizuesi i laboratorit, 19 V me kufi rryme, pa bateri. Shiko rrymën para butonit dhe pas tij, ndiq pemën e vendimeve dhe zgjidh diagnozën. Rryma tregon cili rreth i ndezjes punon, pa hapur asgjë.
Hape laboratorin →Difuzioni
Hiq ndarësen midis dy gazeve dhe shiko si përzihen vetë, pa i trazuar askush.
Hape laboratorin →Dioda si valvul me një kah
Dioda është si valvula e gomës së biçikletës: e lë rrymën të kalojë vetëm në një kah. Provoje me bateri, pastaj me një gjenerator që e ndërron kahun e rrymës.
Hape laboratorin →DNS: nga emri te adresa
Shkruan www.example.com në shfletues. Kompjuteri ka nevojë për një numër: adresën IP. Ndiq pyetjen nga laptopi te resolveri dhe nga ai te serverat e emrave.
Hape laboratorin →Drejtuesi i motorit: ku humbet tensioni
Ndrysho mbushjen e PWM dhe ngarkesën te freni, pastaj ndërro drejtuesin. Krahaso shpejtësinë, tensionin që i mbetet motorit dhe nxehtësinë e drejtuesit.
Hape laboratorin →Drita e natës
Ule dritën dhe shiko tensionin e bazës (UB). Kur ai arrin rreth 0,6 V, tranzistori hapet dhe LED-i ndizet vetë.
Hape laboratorin →Drita e natës me fotorezistor
Fotorezistori (LDR) ka rreth 100 kΩ në errësirë dhe rreth 1 kΩ në dritë të fortë. Me një rezistor 10 kΩ formon ndarës tensioni te A1. Ndrysho dritën me rrëshqitësin dhe shiko kur ndizet LED-i.
Hape laboratorin →Drita e natës me prag
Në vend të rezistorit 100 kΩ tani ke një potenciometër dhe një rezistor 10 kΩ. Rrotullo potenciometrin dhe gjej pozicionin ku LED-i ndizet saktë në muzg.
Hape laboratorin →Drita e shkallëve
Llamba e shkallëve ndizet dhe fiket nga poshtë dhe nga lart. Kliko ndërprerësat dhe shiko: secili e ndryshon gjendjen e llambës.
Hape laboratorin →Dritat që vrapojnë
Gjashtë LED-ë, një varg me pinat e tyre dhe një cikël for që i ndez me radhë. Ndrysho kodin dhe krijo efektet e tua.
Hape laboratorin →Droni me katër helika
Rrëshqit gazin dhe gjej pikën ku droni qëndron pezull. Pastaj ndrysho baterinë dhe ngarkesën, ktheje dronin me rrotullim (yaw) dhe shiko çfarë ndodh me një helikë të montuar gabim.
Hape laboratorin →Dryni, emrat dhe mashtrimi
Një mesazh të thotë: "Llogaria jote u bllokua, hyr këtu". Provo secilën lidhje dhe shiko ku të çon DNS-ja dhe çfarë thotë certifikata.
Hape laboratorin →Dy drita që pulsojnë
Dy tranzistorë dhe dy kondensatorë e ndezin LED-in njëri pas tjetrit, pa asnjë çelës. Ndrysho R dhe C dhe shiko si ndryshon ritmi.
Hape laboratorin →Dy rregullat e Kirkofit
Rryma I1 ndahet në nyjen A në dy degë. Ndrysho rezistorët dhe kontrollo dy rregullat: sa hyn në nyje aq del, dhe rëniet e tensionit në një lak mblidhen sa tensioni i baterisë.
Hape laboratorin →DHCP: adresa vjen vetë
Laptopi sapo u lidh me Wi-Fi-n e shtëpisë dhe nuk ka ende adresë IP. Shiko si e merr nga ruteri me katër mesazhe: DORA.
Hape laboratorin →Efekti serë
Ndrysho gazet e atmosferës dhe shiko si ndryshon temperatura e sipërfaqes.
Hape laboratorin →Ekrani me shtatë segmente
Çdo shifër ka 7 segmente (a deri g) dhe pikën. Kodi i shifrës është një bajt: biti 0 = a, biti 1 = b, ..., biti 6 = g. Moduli ka dy shifra me segmentet e përbashkëta: shifra ndizet kur katoda e saj (K1 ose K2) është LOW.
Hape laboratorin →Elektrokardiograma: zemra e shkruar në letër
Zgjidh një ritëm, lexo shiritin dhe mat intervalet me kompas në rrahjen e zmadhuar: vendos hapjen e kompasit derisa krahu i dytë të bjerë saktë mbi fundin e intervalit. Pastaj gjej frekuencën nga RR.
Hape laboratorin →Elektromagneti
Rrite rrymën dhe shiko sa kapëse letre ngre gozhda. Ndrysho numrin e spirave, hiqe gozhdën nga bobina dhe ktheje kahun e rrymës: shiko busullat dhe polet N e S.
Hape laboratorin →Energjia nga ambienti
Burimet e vogla japin mikrovat. Ato mbushin superkondensatorin ngadalë; kur ai arrin 3 V, nyja zgjohet dhe dërgon një matje me radio (10 mJ). E = ½ · C · U². Koha ecën 120 herë më shpejt.
Hape laboratorin →Enkoderi: roboti numëron rrotullimet e rrotës
Roboti nuk e sheh rrugën: numëron impulset e rrotës dhe i kthen në metra. Ndrysho kahun, enkoderin, rrëshqitjen dhe gomën e vërtetë. Shiko kur «kodi mendon» ndahet nga roboti i vërtetë.
Hape laboratorin →ESP32 nga afër
Kliko pjesët me vijë të ndërprerë mbi pllakë dhe lexo çfarë bën secila. Pastaj zgjeroje programin që ESP32 të tregojë vetë kush është.
Hape laboratorin →Faqe me matje live
Faqja tregon temperaturën dhe lagështinë e DHT22. Shëno Rifresko vetë çdo 2 s te skeda Web dhe shiko kohën e përgjigjes: me delay(2000) te loop() serveri pret, dhe çdo vizitor pret bashkë me të.
Hape laboratorin →Fërkimi
Fërko dy sipërfaqe dhe shiko si nxehen grimcat — energjia nuk humbet, bëhet nxehtësi.
Hape laboratorin →Fjalëkalimi jashtë kodit
Një fjalëkalim në kod përfundon në Git, në foto të ekranit dhe në çdo kopje të skicës. Këtu kredencialet janë ruajtur më parë në kujtesën NVS të kësaj pajisjeje (hapësira wifi, çelësat ssid dhe pass).
Hape laboratorin →Fjalëkalimi nën sulm: hash, kripë dhe koha e thyerjes
Serveri nuk duhet ta ruajë fjalëkalimin, por një gjurmë të tij (hash). Ndrysho gjatësinë, shenjat dhe mënyrën e ruajtjes, dhe shiko sa zgjat thyerja kur baza vidhet.
Hape laboratorin →Forcat dhe lëvizja: bazat
Shtyj një kuti, shiko rezultanten, hiq fërkimin dhe provo ligjin e parë të Njutonit.
Hape laboratorin →Forcat dhe momenti: kur trau nuk lëviz
Ndrysho forcën, pjerrësinë dhe vendin e saj, pastaj ndërro mbështetjet. Shiko si ndahet forca te A dhe B, kur reaksioni A del poshtë dhe pse dy rula nuk mjaftojnë.
Hape laboratorin →Forma molekulash
E njëjta, me çiftet e lira dhe me këndet e matura të lidhjeve.
Hape laboratorin →Format e energjisë dhe shndërrimet
Ndiq energjinë nga dielli, uji ose djegia deri te drita e llambës, hap pas hapi.
Hape laboratorin →Formulari: ndriçimi i dritës
Formulari dërgon v=50 dhe serveri e lexon me server.arg("v"). Një server i mirë nuk i beson asnjë vlere që vjen nga rrjeti: e kontrollon dhe kthen 400 kur nuk është e vlefshme.
Hape laboratorin →Fotorezistori (LDR)
Lëviz rrëshqitësin e dritës nga nata te dielli dhe lexo rezistencën në multimetër. Vëre sa shumë ndryshon: nga një megaom në errësirë te disa qindra om në diell.
Hape laboratorin →Ftohja e procesorit
Nxehtësia rrjedh si rryma nëpër rezistorë: ΔT = P · θ. Ndrysho pastën, pluhurin, ngarkesën dhe temperaturën e dhomës dhe shiko temperaturën e bërthamës Tj. Kur Tj arrin 100 °C, procesori ul frekuencën (throttling) që…
Hape laboratorin →FTP: dy lidhje për një skedar
Laptopi shkarkon raportin nga serveri FTP i shkollës. FTP përdor dy lidhje TCP: një për komandat (porta 21) dhe një tjetër vetëm për skedarin.
Hape laboratorin →Fuqia dhe nxehtësia
Çdo rezistor e kthen energjinë elektrike në nxehtësi. Nëse fuqia kalon fuqinë nominale të tij, ai nxehet tepër, nxjerr tym dhe digjet.
Hape laboratorin →Gazet: hyrje
Ngjish një gaz, ngroh e ftoh: shiko si lidhen shtypja, vëllimi dhe temperatura.
Hape laboratorin →Glukoza në gjak: insulina, glukagoni dhe një ditë me tri vakte
Ora ecën vetë. Shiko si ngrihet glukoza pas çdo vakti dhe si e kthejnë insulina dhe glukagoni. Pastaj provo diabetin tip 1 dhe tip 2, ecjen pas drekës dhe testin OGTT.
Hape laboratorin →Graviteti dhe orbitat
Ndrysho masat dhe shiko si lakohet orbita — pse Hëna nuk ikën dhe nuk bie.
Hape laboratorin →Grupet e gjakut: karta e përcaktimit dhe qesja e dhuruesit
Hidh reagjentët anti-A, anti-B dhe anti-D mbi tri pika të gjakut të pacientit. Ku eritrocitet grumbullohen, ka antigjen. Gjej grupin, pastaj zgjidh një qese eritrocitesh ose plazme dhe shiko nëse ajo i përshtatet…
Hape laboratorin →Gjendja e materies
E njëjta provë, me shtypje dhe me ndërrim lënde: shiko diagramin e fazave ndërtohet vetë.
Hape laboratorin →Gjendjet e materies: bazat
Ngroh dhe ftoh një lëndë dhe shiko si rregullohen e si lëvizin grimcat te tri gjendjet.
Hape laboratorin →Gjeneratori dhe alternatori
Rrotullo dorezën: magneti kalon para bobinave dhe në to lind tension. Ndrysho shpejtësinë, spirat dhe polet, pastaj ndize llambën e biçikletës. Me ngarkesë më të madhe, doreza vështirësohet.
Hape laboratorin →Gjetja e defektit
Përforcuesi me tranzistor ka një defekt të fshehur, ose asnjë. Mat tensionin në pikat TP0 deri TP4 kundrejt minusit, krahasoji me vlerat e llogaritura te skeda Llogaritja dhe emërto pjesën me defekt. Pastaj kërko një…
Hape laboratorin →Gjetja e qarkut të shkurtër
Shina +1,05 V e katër pllakave është në lidhje të shkurtër me masën. Mat rezistencën, pastaj jepi shinës tension me furnizuesin e laboratorit, me rrymë të kufizuar dhe kurrë mbi tensionin nominal, dhe gjej pjesën që…
Hape laboratorin →Gjumi i thellë
Nyja zgjohet çdo N minuta për pak sekonda, mat, dërgon dhe fle përsëri. Shiko si rryma mesatare bie nga miliamper në mikroamper dhe bateria zgjat muaj, jo ditë.
Hape laboratorin →Gjumi i thellë dhe bateria
Në gjumë të thellë CPU-ja, RAM-i dhe radioja fiken: mbetet vetëm RTC-ja me rreth 10 µA. Zgjimi e nis programin nga setup(). Hap skedën Rryma dhe shiko sa rrymë merr çdo fazë.
Hape laboratorin →Harta e sonarit
Sonari rrotullohet me servon hap pas hapi dhe shënon distancën në çdo kënd. Krahaso hartën djathtas me dhomën e vërtetë majtas: pse këmba e hollë e karriges del si një hark i gjerë, dhe pse disa mure nuk duken fare?
Hape laboratorin →HTTP apo HTTPS në Wi-Fi të kafenesë
Era është në kafene dhe hyn në llogarinë e saj. Në të njëjtin Wi-Fi të hapur dikush kap çdo valë. Krahaso çfarë mëson ai me HTTP dhe me HTTPS.
Hape laboratorin →HTTP: kërkesa dhe përgjigjja
Shfletuesi i kërkon një faqe serverit www.example.com. Zgjidh kërkesën dhe lexo te Paketat rresht për rresht çfarë thonë të dy.
Hape laboratorin →IMU: kur akselerometri dhe xhiroskopi bashkohen
Trupi i robotit lëkundet përpara e mbrapa. Akselerometri e gjen këndin nga graviteti, por dridhet; xhiroskopi është i qetë, por largohet ngadalë. Ndrysho α dhe shiko si filtri plotësues merr më të mirën e të dyve.
Hape laboratorin →Ingranazhet: shpejtësia këmbehet me moment
Zgjidh dhëmbët dhe transmisionin, pastaj vendos robotin në rrafsh ose në pjerrinë 25°. Shiko kahun e çdo ingranazhi, shpejtësinë e rrotës dhe nëse motori e ngjit robotin.
Hape laboratorin →Interferenca e valëve
Dy burime, një model: shiko ku valët forcohen dhe ku shuhen.
Hape laboratorin →Injektimi SQL: kur emri i përdoruesit bëhet urdhër
Shkruaj në fushën e emrit hyrje të ndryshme dhe shiko pyetjen që arrin te baza. Kur pyetja ndërtohet duke ngjitur tekst, një apostrof e ndryshon kuptimin e saj; me parametra, hyrja mbetet vetëm të dhënë.
Hape laboratorin →Izotopet dhe masa atomike
Ndrysho numrin e neutroneve dhe shiko si del masa atomike mesatare nga përzierja e izotopeve.
Hape laboratorin →Kalibrimi: pse droni do tokë të sheshtë
Asnjë akselerometër nuk del nga fabrika i saktë: çdo bosht ka një ofset dhe një gabim shkalle. Ktheje pllakën me secilin bosht lart dhe poshtë, pastaj ndize kalibrimin. Shiko si një gabim prej dy gradësh e çon dronin…
Hape laboratorin →Kapriata e çatisë: kush tërheq dhe kush shtyp
Zgjidh llojin e kapriatës dhe mënyrën e ngarkimit. Çdo shufër ngjyroset: blu në tërheqje, e kuqe në shtypje, gri me vija kur nuk mban asgjë. Ndërro kahun e diagonaleve dhe lëviz ngarkesën.
Hape laboratorin →Karikimi dhe shkarkimi
Vëre ndërprerësin te «karikim» dhe shiko tensionin e kondensatorit të rritet. Pastaj kaloje te «shkarkim»: kondensatori e ndez LED-in me energjinë që mbajti.
Hape laboratorin →Kartela POST dhe kodet
Gjashtë kompjuterë desktop, secili me problemin e vet (ose pa problem). Shtyp butonin e ndezjes dhe ndiq kodet në kartelën POST: kodi i fundit tregon hapin ku ndaloi BIOS-i. Kodet këtu janë shembuj sipas tabelës AMI…
Hape laboratorin →Këmba e robotit me tri servo
Zgjidh ku ta vendosë robotit këmbën: x larg trupit dhe h poshtë kofshës. Laboratori llogarit këndet e servove me ligjin e kosinusit dhe momentin që duhet të mbajë secila kur roboti ecën me tri këmbë në tokë.
Hape laboratorin →Klasat e betonit dhe diagrami i llogaritjes
Zgjidh klasën dhe shtyp mostrën gradualisht. Shiko sforcimin sipas diagramit që përdor projektuesi, pastaj tërhiqe të njëjtën mostër dhe shiko sa shpejt plasaritet.
Hape laboratorin →Kockat dhe nyjet: skeleti që mban dhe lëviz
Kliko një kockë te skeleti për ta njohur, pastaj një nga rrathët me vija (nyjet). Zgjidh lëvizjen dhe shiko sa larg shkon nyja, dhe ku ndalon.
Hape laboratorin →Kodi i ngjyrave
Katër vija: shifra e parë, shifra e dytë, shumëzuesi dhe toleranca. Kliko një vijë në rezistorin e madh për t'ia ndërruar ngjyrën, ose zgjidhe këtu.
Hape laboratorin →Kohëmatësi 555
Shiko si mbushet kondensatori nga 3 V te 6 V dhe si e kthejnë krahasuesit daljen. Ndrysho R1, R2 dhe C dhe krahaso periudhën e matur me formulën.
Hape laboratorin →Komanda nga paneli: releja
Butonat e skedës MQTT publikojnë te
Hape laboratorin →Kondensatorët e fryrë
Katër kondensatorë në hyrjen 12 V të VRM-së. Shikoji me sy, matua ESR-në, hiq të prishurit me saldator dhe vendos të rinj. Zgjidh pjesën dhe anën me kujdes: gabimi del kur e ndez pllakën.
Hape laboratorin →Kondensatorët në seri dhe në paralel
Lidhi dy kondensatorët në paralel ose në seri, pastaj mbushi përmes rezistorit 10 kΩ. Krahaso sa shpejt mbushen dhe si ndahet tensioni.
Hape laboratorin →Kondensatori si rezervuar
Majtas uji, djathtas rryma: të dy ndjekin të njëjtin rregull. Mbushe rezervuarin, pastaj zbraze. Ndrysho gjerësinë e tij (kapacitetin) dhe gypin e ngushtë (rezistencën).
Hape laboratorin →Kondensatori: bazat
Ndrysho sipërfaqen dhe largësinë e pllakave dhe shiko kapacitetin dhe ngarkesën.
Hape laboratorin →Konsola dhe ballkoni: tërheqja është sipër
Krahaso ballkonin e inkastruar në mur me pllakën që vazhdon nga dhoma si konsolë. Ndrysho gjatësinë, ngarkesën dhe forcën në majë, dhe shiko ku është tërheqja, ku plasaritet betoni dhe ku duhet armatura.
Hape laboratorin →Kontrolli pas riparimit
Tri pllaka laptopi kanë dalë nga riparimi. Para se t'i kthesh: mat shinat ndaj tokës me pllakën të fikur, ndize me furnizim laboratorik 19 V me kufi rryme, mbaje 10 minuta nën ngarkesë dhe shkruaj raportin. Njëra ka…
Hape laboratorin →Kontrolluesi PID
Roboti nis 80 cm larg murit, mbi një rampë që zbret 2° drejt murit, dhe duhet të qëndrojë në 30 cm. Sensori ultrasonik mat largësinë, kontrolluesi PID vendos PWM-në e motorëve. Çdo ndryshim e nis provën nga e para:…
Hape laboratorin →Laboratori i forcës gravitacionale
Mat tërheqjen midis dy masave dhe shiko si bie me largësinë.
Hape laboratorin →Laboratori i lavjerrësit
Ndrysho gjatësinë, masën dhe këndin e lavjerrësit dhe mat periodën me kronometër.
Hape laboratorin →Laboratori i përplasjeve
Përplas topa me masa e shpejtësi të ndryshme dhe kontrollo ruajtjen e impulsit.
Hape laboratorin →Largësia me ultratingull
HC-SR04 dërgon 8 pulse 40 kHz dhe mban pinin Echo HIGH derisa kthehet jehona. Largësia është d = c · t : 2. Shpejtësia e zërit varet nga temperatura: c ≈ 331,3 + 0,606 · T m/s. Lëvize pengesën dhe ndrysho temperaturën…
Hape laboratorin →LED RGB dhe përzierja e ngjyrave
Një LED RGB ka tre LED-ë (e kuqe, e gjelbër, e kaltër) me katodë të përbashkët. Me tri vlera PWM 0 deri 255 përzien 256³ ≈ 16,8 milionë ngjyra me shtim (aditivisht).
Hape laboratorin →LED-et në seri dhe në paralel
Lidhi disa LED-e njëri pas tjetrit (në seri) ose krah për krah (në paralel). Shiko kur ndriçojnë dhe sa rrymë merr secili.
Hape laboratorin →LED-i i jashtëm
Dy LED-ë janë lidhur në pllakën e provës, secili me rezistorin e vet. Programi ende ndez vetëm LED-in L të pllakës. Bëji të punojnë!
Hape laboratorin →LED-i ka anë
LED-i e lë rrymën të kalojë vetëm në një kah. Ktheje dhe shiko kur ndriçon. Këmba e gjatë është anoda (+); ana e sheshtë e kapakut tregon katodën (−).
Hape laboratorin →LED-i nga telefoni
ESP32 bëhet server HTTP në portën 80. Skeda Web është telefoni yt në të njëjtin Wi-Fi: hap / dhe kliko lidhjet. Te butoni HTTP i plotë sheh kërkesën dhe përgjigjen ashtu siç udhëtojnë.
Hape laboratorin →LED-i që shuhet ngadalë
Shtyp butonin dhe mbaje pak: bateria ndez LED-in dhe mbush kondensatorin. Lëshoje: bateria shkëputet, por LED-i nuk fiket menjëherë.
Hape laboratorin →Levat e trupit: pse muskujt punojnë me disavantazh
Mbaj një peshë në dorë dhe ndrysho këndin e bërrylit dhe vendin ku ngjitet bicepsi. Shiko sa e madhe është forca e muskulit dhe sa shtyp nyja; pastaj krahaso pulpën dhe kokën.
Hape laboratorin →Lëvizja e predhës
Hidh një trup me kënde të ndryshme dhe shiko ku bie, me dhe pa rezistencën e ajrit.
Hape laboratorin →Lidhu me rrjetin dhe rilidhu vetë
Lidhja kalon nëpër asocim, vërtetim WPA2 (shtrëngimi i duarve me 4 hapa) dhe DHCP. Te skeda Rrjeti mund ta fikësh ruterin: programi duhet ta kuptojë dhe të vazhdojë pa u ngecur.
Hape laboratorin →Ligji i Beerit: përthithja e dritës
Ndrysho përqendrimin e tretësirës dhe gjatësinë e enës dhe shiko sa dritë kalon.
Hape laboratorin →Ligji i Faradeit
Lëviz magnetin nëpër mbështjellë dhe shiko kur lind rryma.
Hape laboratorin →Ligji i Hukut
Varu pesha te susta dhe shiko se zgjatja rritet në përpjesëtim me forcën.
Hape laboratorin →Ligji i Kulonit
Ndrysho ngarkesat dhe largësinë midis tyre dhe mat forcën që i tërheq ose i shtyn.
Hape laboratorin →Ligji i Omit
Ndrysho tensionin dhe rezistencën dhe shiko rrymën që del.
Hape laboratorin →Logjika «DHE» dhe «OSE» me ndërprerës
Dy ndërprerës, A dhe B, ndezin një llambë. Provo të katër kombinimet dhe shiko si mbushet tabela. 0 = i hapur, 1 = i mbyllur.
Hape laboratorin →Llogarit shtëpinë tënde
Shtëpia ka 3 × 3 fusha me dritë L në të dy drejtimet. Ndrysho dritën, pllakën, traun, katet, përdorimin, betonin dhe truallin: laboratori llogarit zinxhirin e plotë dhe të tregon cili element nuk mban dhe pse.
Hape laboratorin →MAC dhe ARP
Laptopi i Artës do t'i dërgojë një ping printerit ose një serveri në internet. Ai e di adresën IP, por për kuadrin Ethernet i duhet adresa MAC.
Hape laboratorin →Masat dhe sustat
Varu masa te sustat, mat zgjatjen dhe shiko si këmbehet energjia gjatë lëkundjes.
Hape laboratorin →Matësi USB
Matësi USB futet ndërmjet karikuesit dhe kabllit (ose kabllit dhe telefonit) dhe tregon volt, amper, vat dhe miliamper-orë. Ndrysho kabllon dhe karikuesin dhe shiko pse disa karikojnë ngadalë.
Hape laboratorin →Matja e kohës së reagimit
Një matje e vërtetë: LED-i ndizet pas një pritjeje, ti shtyp butonin A sa më shpejt, dhe pllaka mat kohën me millis(). Koha vizuale e reagimit e një të rrituri është zakonisht 200 deri 300 ms, me ndryshime nga një…
Hape laboratorin →Matja me multimetër
Zgjidh çfarë mat multimetri dhe ku i vendos sondat. Tensioni matet anash pjesës, rryma brenda qarkut (në seri), rezistenca me qarkun të hapur. Provo edhe gabimet.
Hape laboratorin →Matjet në re me HTTP POST
Pajisja i dërgon matjet te serveri fiktiv api.example.com. Te skeda Rrjeti sheh përgjigjen e serverit dhe çfarë sheh një përgjues në të njëjtin Wi-Fi. Programi i fillimit merr 401: i mungon çelësi.
Hape laboratorin →Mbledhësi binar
Ndrysho A dhe B dhe shiko portat të ndryshojnë njëra pas tjetrës: çdo hap në ekran është një vonesë porte (rreth 10 ns në çip). Gjej mbledhjen ku bartja kalon nëpër të katër bitët.
Hape laboratorin →Mbledhja e vektorëve
Vendos dy vektorë dhe shiko shumën e tyre, me komponentet dhe këndin.
Hape laboratorin →Melodia dhe shkalla e barabartë
tone(8, f, d) nxjerr në pinin 8 një valë katrore me frekuencë f për d milisekonda. Shiko valën në oshiloskop dhe ndize zërin me butonin e altoparlantit. Frekuencat e notave ndjekin shkallën e barabartë: çdo gjysmëton…
Hape laboratorin →Mesazhe në ekranin LCD
Ekrani 16×2 me kontrolluesin HD44780 ka 2 rreshta me nga 16 shenja (në kujtesë 40 për rresht). Shkruan aty ku është kursori; lcd.setCursor(kolona, rreshti) e zhvendos. Programi i fillimit shkruan dy mesazhe të…
Hape laboratorin →Mikrofoni elektret dhe ndërprerësi me duartrokitje
Zëri është ndryshim i vogël i presionit të ajrit: bisedë e zakonshme jep vetëm rreth 0,02 Pa. Diafragma e mikrofonit lëviz disa nanometra dhe kapsula jep disa të dhjetat e milivoltit. Zgjidh burimin, largësinë dhe…
Hape laboratorin →Mikrokontrollues apo Raspberry Pi 5
Zgjidh detyrën e robotit dhe platformën. Grafiku tregon sa vonohet zgjimi i ciklit të kontrollit; shiritat krahasojnë ndezjen, fuqinë, vonesën dhe baterinë. Ngarko Linux-in dhe shiko çfarë ndodh me afatet.
Hape laboratorin →Mjetet dhe siguria
Së pari bëje vendin e punës të sigurt: kliko adapterin, baterinë dhe rripin ESD. Pastaj lexo punën poshtë dhe kliko mjetin e duhur.
Hape laboratorin →Molariteti
Lidh molet, vëllimin dhe molaritetin: ndrysho njërin dhe shiko dy të tjerët.
Hape laboratorin →Molekulat dhe drita
Dërgo drita të ndryshme te një molekulë dhe shiko cilat i thith — pse CO₂ e ngroh atmosferën.
Hape laboratorin →Monitorimi i sigurisë: alarmet që kapin sulmin, jo njerëzit
Analisti nuk i lexon dot mijëra hyrje me sy; rregullat e monitorimit ngrenë alarm kur diçka duket si sulm. Rregulloji derisa të kapësh të tre sulmet pa e zgjuar ekipin për gabimet e zakonshme.
Hape laboratorin →Montimi i pllakës në 3D
Merri pjesët nga lista dhe vendosi mbi pllakë, ktheje pllakën përmbys dhe saldoji, pastaj fut çipin dhe ndize. Asnjë rend nuk është i detyruar: pasojat i sheh vetë. Kliko çipin, C4 ose LED-in për t'i kthyer mbrapsht,…
Hape laboratorin →Motori DC me tranzistor dhe PWM
Një pin i Arduinos jep më së shumti rreth 20 mA; motori kërkon qindra miliamper. Tranzistori TIP120 e ndez motorin nga bateria 6 V, kurse pini 5 komandon vetëm bazën. PWM 980 Hz cakton shpejtësinë. Nën rreth 30 %…
Hape laboratorin →Motori hap pas hapi
Drejtuesi ndez bobinat A, B, C, D me radhë dhe rotori ndjek fushën. Fillo me 2 hapa në sekondë dhe ndiq dritat e drejtuesit, pastaj ndrysho mënyrën dhe kahun. Në fund rrite shpejtësinë me ngarkesë dhe gjej ku motori…
Hape laboratorin →MQTT: matjet në panel
Pajisja publikon te brokeri broker.example.com; paneli i skedës MQTT është abonuar te të gjitha temat (#). Askush nuk e di adresën e tjetrit: të gjithë njohin vetëm brokerin dhe emrat e temave.
Hape laboratorin →Multimetri: dhjetë funksionet
Kthe çelësin te një funksion dhe sondat shkojnë vetë te pjesa që i përket. Pastaj zgjidh ku futet sonda e kuqe dhe si lidhet multimetri. Shiko çfarë tregon ekrani dhe çfarë ndodh kur gabon.
Hape laboratorin →Muri mbajtës konsolë
Muri 4,0 m mban dheun pas tij. Zgjidh këndin e fërkimit të dheut, ngarkesën sipër, drenazhimin dhe gjerësinë e bazës. Muri rrotullohet ose rrëshqet kur forcat që e shtyjnë fitojnë.
Hape laboratorin →Muri mbrojtës: rregullat që lënë të kalojë vetëm atë që duhet
Muri mbrojtës e krahason çdo paketë me rregullat me radhë dhe zbaton të parin që përputhet. Ndrysho rregullat derisa çdo shërbim i ligjshëm të punojë dhe asnjë sulm të mos kalojë.
Hape laboratorin →Muskuli skeletor: nga sarkomeri te tetania
Neuroni motorik e stimulon muskulin. Ndrysho frekuencën dhe shiko si tkurrjet e veçanta bashkohen në tetani; ndrysho gjatësinë e sarkomerit, sa njësi motorike punojnë dhe çfarë ndodh pa Ca²⁺ ose pa ATP.
Hape laboratorin →NAT në ruterin e shtëpisë
Laptopi dhe telefoni kanë adresa private 192.168.1.x. Në internet del vetëm një adresë: 198.51.100.7. Shiko si i ndërron ruteri adresat dhe portat.
Hape laboratorin →Ndarësi i tensionit
Dy rezistorë në seri e ndajnë tensionin 9 V. Dalja merret mes tyre. Lidh pastaj një ngarkesë në dalje dhe shiko sa bie tensioni.
Hape laboratorin →Ndërprerësi reed dhe magneti
Afroje derën me magnetin te ndërprerësi reed në kornizë. Kur magneti është afër, fletët brenda qelqit puqen dhe qarku mbyllet.
Hape laboratorin →Ndërprerësi rrëshqitës
Ky ndërprerës ka tri këmbë. Këmba e mesme (C) lidhet herë me njërën anë, herë me tjetrën. Rrëshqite dhe shiko cili LED ndizet.
Hape laboratorin →Ndërto një atom
Vendos protone, neutrone dhe elektrone dhe shiko cili element del, sa është ngarkesa dhe cili izotop.
Hape laboratorin →Ndërto një bërthamë
Shto protone e neutrone dhe shiko cila bërthamë është e qëndrueshme e cila zbërthehet.
Hape laboratorin →Ndërto një molekulë
Lidh atomet në molekula të vërteta dhe lexo formulën që del.
Hape laboratorin →Ndize dhe fike me një buton
Si çelësi i dritës: shtyp një herë, ndizet; shtyp përsëri, fiket. Programi i fillimit ka një gabim: mbaje butonin të shtypur dhe shiko LED-in.
Hape laboratorin →Ndjekësi i vijës
Roboti sheh vijën e zezë me 3 ose 5 sensorë reflektues, llogarit sa larg mesit është vija dhe e ndan shpejtësinë e rrotave sipas saj. Rrite shpejtësinë: në kthesat e ngushta (R = 16 cm) roboti mund të dalë nga vija.
Hape laboratorin →Nefroni: filtri që vendos çfarë mbetet në gjak
Ndrysho presionin arterial, sasinë e ujit që ke pirë dhe glukozën në plazmë. Ndiq sa filtrohet në glomerul, çfarë rithithet gjatë tubulit dhe çfarë del në urinë.
Hape laboratorin →Neuroni
Nxit një neuron dhe ndiq si kalon sinjali përgjatë tij.
Hape laboratorin →Nën shtypje
Zbrit matësin në thellësi dhe shiko se shtypja varet vetëm nga thellësia dhe nga lëngu.
Hape laboratorin →Nga bateria te 3,3 V
Pllaka me sensorë do saktë 3,3 V. Krahaso LDO-në, që e djeg tepricën si nxehtësi, me buck-un, që e kthen tepricën në rrymë. Ule baterinë dhe shiko kur pllaka fiket.
Hape laboratorin →Ngarkesat dhe fushat
Vendos ngarkesa dhe shiko fushën elektrike, potencialin dhe vijat ekuipotenciale.
Hape laboratorin →Ngjyrat e LED-it
Ndrysho ngjyrën e LED-it, por jo rezistorin. Shiko sa tension «ha» secili LED dhe sa rrymë mbetet për të.
Hape laboratorin →NPN dhe PNP
Ndize LED-in me tranzistorin NPN, pastaj me PNP. Kliko ndërprerësin e hyrjes: njëri lloj ndizet kur hyrja është 1, tjetri kur hyrja është 0.
Hape laboratorin →Numëruesi dhjetor CD4017
Çdo impuls ore e kalon dritën te dalja tjetër. Shiko regjistrin Johnson me pesë bitë që qëndron pas daljeve, pastaj lidh Q6 ose Q4 me RST.
Hape laboratorin →Numëruesi i shtypjeve
Programi numëron sa herë shtyp butonin A dhe e shkruan te Monitori. Pastaj shto butonin e zerimit dhe trego numrin me tre LED-ë.
Hape laboratorin →Optika gjeometrike
Lëviz sendin para thjerrës ose pasqyrës dhe shiko ku formohet shëmbëllimi dhe sa i madh del.
Hape laboratorin →Osciloskopi
Lidh sondën me një nga tre sinjalet dhe rregullo shkallët derisa një deri në disa perioda të zënë ekranin. Numëro ndarjet për periodën dhe për lartësinë, pastaj llogarit frekuencën dhe tensionet. Provo edhe trigerin…
Hape laboratorin →Paneli diellor
Ndrysho orën, këndin dhe motin, pastaj zgjidh ngarkesën. Gjej rezistorin që merr fuqinë më të madhe (pika e fuqisë maksimale). Me «bateria» shiko një ditë të plotë: karikim ditën, shkarkim natën.
Hape laboratorin →Parku i skejtit: bazat e energjisë
Lëshoje skejtborderin dhe ndiq si këmbehen energjia potenciale dhe kinetike.
Hape laboratorin →Peshorja elektronike dhe sensori i forcës
Brenda qelizës së ngarkesës ka një shufër alumini që përkulet disa mikrometra dhe katër shirita që e ndiejnë këtë. Ura e Uitstonit e kthen ndryshimin në disa milivoltë, HX711 i përforcon dhe i kthen në numra. Bëj…
Hape laboratorin →Përçuesit dhe izoluesit
Vendos mostra të ndryshme midis dy kapëseve dhe shiko llambën dhe ampermetrin. Shkalla sipër tregon ku bie rezistenca e secilës.
Hape laboratorin →Përforcimi i rrymës
Ndrysho rezistorin e bazës dhe koeficientin β. Krahaso dy ampermetrat: rryma e kolektorit është β herë rryma e bazës, derisa LED-i nuk lejon më shumë.
Hape laboratorin →Përforcuesi operacional
Ndrysho Rf dhe amplitudën dhe shiko në osciloskop kur dalja pritet. Pastaj rrit frekuencën: përforcimi bie, sepse produkti përforcim × brez është vetëm 1 MHz.
Hape laboratorin →Përqendrimi
Shto lëndë, shto ujë, avulloje: shiko si ndryshon përqendrimi dhe kur del tretësira e ngopur.
Hape laboratorin →Ping dhe traceroute
Dy mjete që çdo teknik i rrjetit i përdor çdo ditë. ping pyet "a je aty?"; tracert zbulon ruterët njërin pas tjetrit me ndihmën e TTL.
Hape laboratorin →Pjesët e pllakës amë
Kliko çdo pjesë me vijë të ndërprerë dhe lexo çfarë bën. Krahaso të dy pllakat: çfarë ka laptopi që desktopi nuk e ka? Pastaj kalo te «Provë» dhe gjej pjesët pa etiketa.
Hape laboratorin →Pllaka e provës
Nën çdo kolonë prej pesë vrimash ka një shirit metalik. Zhvendos LED-in dhe telin e zi dhe shiko kur mbyllet qarku. Ndize «Shiritat» për t'i parë.
Hape laboratorin →Pllaka në një dhe në dy drejtime
Pllakë banimi (Qk = 2,0 kN/m², shtresat 1,5 kN/m², C25/30). Ndrysho dritën e shkurtër lx, raportin ly : lx, mbështetjen dhe trashësinë h. Shiko kur pllaka punon në një drejtim dhe kur kontrolli i uljes nuk kalon.
Hape laboratorin →Polariteti i molekulës
Ndrysho elektronegativitetin dhe shiko kur molekula bëhet polare dhe kur jo.
Hape laboratorin →Porta JO me tranzistor
Kliko ndërprerësin e hyrjes A dhe shiko LED-in e daljes Q. Tabela e së vërtetës plotësohet vetë me atë që mat.
Hape laboratorin →Portat dhe soketet
Një skedë e shfletuesit është hapur te serveri 203.0.113.80. Hap edhe një lidhje tjetër dhe shiko si i ndan serveri dhe laptopi me ndihmën e portave.
Hape laboratorin →Portat logjike 74HC
Zgjidh çipin, ndrysho hyrjet A dhe B dhe plotëso tabelën. Pastaj rrit ngarkesën e daljes dhe shiko në grafik si vonohet dalja.
Hape laboratorin →Posta elektronike: SMTP, POP3, IMAP
Arta i shkruan Blerimit. Shiko si e çon SMTP mesazhin nga serveri i saj te serveri i tij, dhe si e lexon Blerimi me POP3 ose me IMAP.
Hape laboratorin →Potenciali i veprimit: shkëndija elektrike e neuronit
Neuroni në qetësi është i ngarkuar rreth −70 mV brenda. Jepi një stimul, pastaj një të dytë pas pak milisekondash, dhe shiko kur lind potenciali i veprimit, kur jo, dhe sa shpejt udhëton ai nëpër akson.
Hape laboratorin →Potenciometri
Rrotullo dorezën. Si ndarës tensioni, potenciometri jep një tension nga 0 deri 6 V. Si rezistencë e ndryshueshme, e bën LED-in më të ndritshëm ose më të zbehtë.
Hape laboratorin →Potenciometri dhe ADC 10-bit
Rrotullo potenciometrin: ADC-ja e Arduinos e kthen tensionin 0 deri 5 V në një numër 0 deri 1023. Një hap (1 LSB) vlen 5 V : 1024 ≈ 4,9 mV. Në këtë montim me tela të gjatë leximi ka zhurmë rreth ±4 LSB: shiko…
Hape laboratorin →Presioni i gjakut: pompa, tubat dhe manshetja
Majtas qarkullimi: zemra, aorta elastike dhe arteriolat. Djathtas krahu me manshetë. Ndrysho rrahjet, vëllimin goditës, rrezen e arteriolave dhe ngurtësinë e aortës; pastaj fryje manshetën dhe lëshoje ngadalë: tingujt…
Hape laboratorin →Probabiliteti me Plinko
Lësho qindra topa dhe shiko shpërndarjen të dalë vetë.
Hape laboratorin →Procesori mësimor
Shtyp «Hapi tjetër» dhe ndiq çdo hap të ciklit: PC tregon adresën, udhëzimi hyn në IR, deshifruesi e lexon dhe ALU-ja punon me akumulatorin A. Kodi dhe të dhënat janë në të njëjtën kujtesë.
Hape laboratorin →Programi i parë: Blink
Ky program e ndez dhe e fik LED-in L të pllakës (pini 13). Ndrysho numrat te delay() dhe shtyp Ekzekuto.
Hape laboratorin →Programimi i çipit të BIOS-it
BIOS-i ruhet në një çip flash SPI me 8 këmbë. Vendos kapësen me telin e kuq te pin 1, zgjidh tensionin sipas çipit, lexo ID-në, bëj dy kopje dhe krahasoji, pastaj fshi, shkruaj dhe verifiko. Pllaka është e fikur dhe…
Hape laboratorin →Projekt: monitori i ajrit në klasë
Monitori zgjohet çdo 30 s, mat temperaturën dhe lagështinë, i dërgon me MQTT dhe fle. Me bateri 2000 mAh, çdo miliamper mesatar vlen: hap skedën Rryma (dritarja 10 min) dhe ule rrymën mesatare.
Hape laboratorin →PWM me LEDC
ESP32 nuk ka analogWrite me 8 bit si Uno: ka 16 kanale LEDC me frekuencë dhe rezolucion që i zgjedh ti. Kufiri: frekuenca · 2bitet ≤ 80 MHz.
Hape laboratorin →PWM: cikli i punës dhe tensioni mesatar
Arduino nuk ka dalje analoge të vërtetë: analogWrite(9, x) e ndez dhe e fik pinin 490 herë në sekondë. Pjesa e kohës kur pini është HIGH (cikli i punës D = x : 255) cakton tensionin mesatar Ū = D · 5 V. Shiko valën në…
Hape laboratorin →Qarku elektrik: rrymë alternative
Ndërto qarqe me burim alternativ, bobina e kondensatorë dhe shiko rrymën të ndryshojë kahun.
Hape laboratorin →Qarku elektrik: rrymë e vazhduar
Ndërto qarqe në seri e paralel dhe shiko çfarë ndodh kur digjet një llambë.
Hape laboratorin →Qarku i hapur dhe i mbyllur
Mbyll ndërprerësin dhe llamba ndizet. Pastaj hape qarkun diku tjetër: nxirre fishën e telit nga bateria ose liroje llambën. Çfarë ndodh?
Hape laboratorin →Qarku i integruar
Zgjidh një çip dhe gjej kunjat e tij duke numëruar nga gropëza. Pastaj zmadho: brenda paketës, deri te një tranzistor i vetëm.
Hape laboratorin →Qarku në seri dhe në paralel
Lidhi dy llambat njëherë njëra pas tjetrës (në seri) dhe njëherë secilën në degën e vet (në paralel). Pastaj digje njërën duke e klikuar: çfarë bën tjetra?
Hape laboratorin →RAM, SSD dhe bateria CMOS
Klienti do 16 GB RAM dhe një disk më të shpejtë. Laptopi ka një fole DDR4 SO-DIMM të lirë dhe një fole M.2 me çelës M (PCIe Gen 3 x4). Puno me radhë: ESD, bateria, pjesët, ndezja. Zgjidh pjesët sipas çelësave, jo…
Hape laboratorin →Reaktantët, produktet dhe mbetjet
Shiko cili reagjent mbaron i pari dhe sa mbetet nga tjetri — reagjenti kufizues, me sanduiçe.
Hape laboratorin →Receta e një metri kub beton
Zgjidh sa çimento dhe sa ujë ka receta. Shiko si ndryshon forca pas 28 ditësh, sa rrjedh betoni te testi i konit dhe çfarë ndodh kur punëtori i shton ujë në kantier që «të punohet më lehtë».
Hape laboratorin →Refleksi i gjurit: harku që punon pa trurin
Mjekja godet lehtë tendinin nën kupën e gjurit dhe këmba hidhet përpara para se ta vendosësh vetë. Ndrysho forcën e goditjes, provo manovrën e Jendrassik-ut, ndrysho shtatin dhe pre harkun në një pikë për të parë ku…
Hape laboratorin →Releja
Hyrja e ndez tranzistorin dhe tranzistori ushqen bobinën 12 V të relesë. Koha është ngadalësuar 400 herë. Ndize dhe fike relenë me secilën mbrojtje dhe shiko në grafik tensionin e kolektorit dhe rrymën e bobinës.
Hape laboratorin →Rendi i ndezjes
Pllaka ndizet si një varg domino: çdo hap pret të mëparshmin. Shtyp butonin dhe shiko vargun. Pastaj kliko një hap në listë për të futur aty një difekt dhe shiko ku ndalet dhe çfarë sheh përdoruesi.
Hape laboratorin →Rezistenca në një tel
Ndrysho gjatësinë, trashësinë dhe lëndën e telit dhe shiko rezistencën.
Hape laboratorin →Rezistorët në paralel
Çdo degë merr të gjithë tensionin e baterisë dhe ka rrymën e vet. Rryma gjithsej është shuma e tyre, prandaj rezistenca gjithsej bie.
Hape laboratorin →Rezistorët në seri
Tre rezistorë njëri pas tjetrit. Ndërroji dhe shiko: rryma është e njëjtë kudo, kurse tensioni i baterisë ndahet mes tyre.
Hape laboratorin →Rezistori që e mbron LED-in
Pa rezistor, LED-i merr aq rrymë sa i jep bateria dhe digjet. Zgjidh rezistorin që e mban rrymën mes 10 dhe 20 mA.
Hape laboratorin →Riballimi i çipsetit BGA
Çipseti (PCH) është rivendosur me topthat të rinj SAC305. Ndërto profilin: sa shpejt ngrohet, sa gjatë njomet, sa lart shkon maja. Pastaj nise dhe shiko dy termoçiftet: qoshja ngrohet shpejt, qendra mbetet prapa.
Hape laboratorin →Roboti me dy rrota
Çdo rrotë ka motorin e vet. Ndrysho shpejtësinë e rrotës së majtë dhe të djathtë: kur janë të barabarta roboti ecën drejt, kur ndryshojnë kthehet, kur janë të kundërta rrotullohet në vend. Vija vjollcë është gjurma e…
Hape laboratorin →Roboti që shmang pengesat
Roboti ecën përpara; kur sonari sheh diçka më afër se pragu, frenon, shikon majtas e djathtas dhe kthehet nga ana me më shumë hapësirë. Rrite shpejtësinë dhe shiko kur pragu nuk mjafton më. Çdo ndryshim e nis provën…
Hape laboratorin →Rregullatori i tensionit 7805
Ndrysho tensionin e hyrjes dhe rrymën e ngarkesës. Shiko ku e humb rregullatori daljen 5 V dhe sa nxehet: me 1 A pa ftohës mbrojtja termike e fik.
Hape laboratorin →Rrjetet përreth dhe sinjali
ESP32 dëgjon çdo kanal të brezit 2,4 GHz dhe mbledh beacon-at e ruterave. Lëviz ruterin Lab-IoT me rrëshqitësin dhe shiko si bie RSSI: rreth 9 dB sa herë largësia dyfishohet.
Hape laboratorin →Rruga e ngarkesës nga çatia te themeli
Zgjidh sa kate ka ndërtesa, cilën shtyllë po ndjek dhe për çfarë përdoret. Shiko si mblidhet forca në shtyllë kat pas kati, deri te themeli.
Hape laboratorin →Rruga hop pas hopi
Kompjuteri i universitetit dërgon një ping te serveri. Ndiqe paketën nga një ruter te tjetri dhe shiko çfarë ndryshon në çdo hop.
Hape laboratorin →Rryma e vazhduar dhe alternative
Dy LED-ë janë lidhur kokë më këmbë: i kuqi ndizet kur rryma shkon në një kah, i gjelbri kur shkon në kahun tjetër. Krahaso baterinë me burimin AC të ngadalësuar.
Hape laboratorin →Saldimi dhe shkrirja e kallajit
Ul majën mbi pikë, prit një çast, mbaje butonin për të shtuar kallaj, pastaj ngrije majën. Grafiku tregon temperaturën e pikës sekondë pas sekonde: shiko sa larg je nga shkrirja dhe sa gjatë e mban majën.
Hape laboratorin →Saldimi: nxehtësia, koha dhe sasia e kallajit
Ule majën mbi pikë (tasti C ose kliko saldatorin), prit një çast dhe shto kallaj (mbaj tastin S ose butonin). Pastaj hiq telin dhe ngrije majën. Lupa djathtas të tregon pikën nga brenda: a e mbushi kallaji vrimën dhe…
Hape laboratorin →Semafori
Tre LED-ë janë një semafor i vogël. Lexo kodin rresht pas rreshti, pastaj bëje semaforin si ata në rrugët tona.
Hape laboratorin →Sensorët me dritë infra të kuqe
Drita infra e kuqe (950 nm) nuk shihet me sy. Te reflektimi, LED-i ndriçon sipërfaqen dhe fototranzistori mat sa dritë kthehet: varet nga ngjyra dhe largësia. Te telekomanda, drita ndizet e fiket me bartëse 38 kHz, që…
Hape laboratorin →Sensori Hall
Afroje magnetin te sensori dhe shiko LED-in. Ndrysho polin që sheh nga sensori dhe llojin e sensorit: njëri ndizet vetëm sa ka magnet, tjetri e mban gjendjen.
Hape laboratorin →Sensori i gazit dhe i tymit
Sensori është një tub i vogël qeramik me shtresë SnO₂ dhe një spirale ngrohëse brenda. Në ajër të pastër ka rreth 100 kΩ; gazi e ul rezistencën. Ndize sensorin, prit ngrohjen, dhe provo LPG, CO dhe tym me përqendrime…
Hape laboratorin →Sensori i lagështisë së dheut
Uji e ndryshon dheun në dy mënyra: e bën më përçues dhe ia rrit shumë lejueshmërinë dielektrike (ε e ujit ≈ 80, e dheut të thatë ≈ 3). Sonda rezistive mat të parën, ajo kapacitive të dytën. Ndrysho lagështinë, llojin…
Hape laboratorin →Sensori i lëvizjes PIR
Çdo trup i ngrohtë lëshon rrezatim infra të kuq. Lentja e ndan korridorin në zona dhe secila zonë e hedh rrezatimin herë te gjysma A, herë te gjysma B e elementit. Sensori ndien vetëm ndryshimin mes tyre.
Hape laboratorin →Sensori i nxitimit MEMS
Brenda çipit ka një masë silici të varur në susta, me gishta si krehër mes gishtave të ngulët. Kur çipi nxitohet ose anohet, masa zhvendoset disa nanometra dhe njëri kondensator rritet, tjetri zvogëlohet. Anoje…
Hape laboratorin →Sensori i parkimit
Si sensori i makinës: mbi 50 cm drita e gjelbër, nga 20 deri 50 cm e verdha, nën 20 cm e kuqja; zilja bie gjithnjë e më shpesh sa afrohet pengesa dhe pa ndërprerje nën 10 cm. Lëvize pengesën me rrëshqitësin.
Hape laboratorin →Sensori i temperaturës dhe i lagështisë
Brenda kutisë së bardhë ka një kondensator me polimer që thith avujt e ujit, një termistor NTC dhe një mikrokontrollues të vogël që i mat të dy dhe i dërgon si 40 bit në një tel. Ndrysho ajrin e dhomës dhe…
Hape laboratorin →Sensori me ultratingull
Cilindri T lëshon 8 dridhje zëri 40 kHz, që veshi nuk i dëgjon. Cilindri R pret jehonën. Lëviz objektin dhe shiko sa zgjat impulsi ECHO: nga ai mikrokontrolluesi llogarit largësinë.
Hape laboratorin →Servomotori me potenciometër
Servo merr një puls çdo 20 ms (50 Hz). Gjerësia e pulsit cakton këndin: rreth 1 ms në një skaj, 1,5 ms në mes, 2 ms në skajin tjetër. Rrotullo potenciometrin dhe shiko pulsin në oshiloskop.
Hape laboratorin →Servomotori: këndi në një impuls
Ndrysho gjerësinë e impulsit dhe shiko krahun të shkojë te këndi. Pastaj vari pesha në krah dhe ndërro servon: kur momenti i ngarkesës kalon kufirin, krahu nuk e arrin këndin dhe rryma rritet.
Hape laboratorin →Si lexohet kondensatori
Te kondensatori qeramik dy shifrat e para janë numri dhe e treta tregon sa zero i shtohen, në pikofarad (pF). Kliko shifrat dhe vendos kodin që kërkon detyra.
Hape laboratorin →Si matet rryma e një pajisjeje
Rryma matet duke e kaluar nëpër instrument: ampermetri vihet në seri. Një rrugë tjetër: një rezistor shumë i vogël (shunt) në seri dhe voltmetri anash tij, I = U : R. Mat tri pajisjet 12 V dhe llogarit sa energji…
Hape laboratorin →Si ndërtohet motori DC
Motori shihet nga përpara, përgjatë boshtit. Kalo te «hap pas hapi» dhe kthe rotorin me nga 15°: shiko forcat mbi anët e bobinës dhe si e ndërron komutatori kahun e rrymës çdo gjysmë rrotullimi.
Hape laboratorin →Sonari i robotit: jehona që mat largësinë
Roboti mat largësinë deri te muri me një britmë zanore që nuk e dëgjon njeriu. Lëviz murin, ktheje anash, ndrysho sipërfaqen dhe temperaturën. Shiko kur jehona kthehet, kur humbet dhe sa gabon kodi që supozon 343 m/s.
Hape laboratorin →SOS me dritë
Programi dërgon SOS në kodin Morse (· · · − − − · · ·). Pjesët që përsëriten janë bërë funksione. Shiko matësin "Lexohet" sipër.
Hape laboratorin →Spektri i trupit absolutisht të zi
Ndrysho temperaturën e trupit dhe shiko si zhvendoset ngjyra e drita që rrezaton.
Hape laboratorin →Spirometria: vëllimet e mushkërive dhe nxjerrja e forcuar
Mushkëritë dhe diafragma marrin frymë në të njëjtin ritëm me spirogramin. Ndrysho shpeshtësinë dhe volumin tidal, bëj manovrën e kapacitetit vital ose një nxjerrje të forcuar, dhe krahaso modelin normal me modelin…
Hape laboratorin →SSH: hyrje e sigurt në server
Arta hyn nga laptopi në serverin e shkollës me ssh arta@203.0.113.22. Shiko çfarë mund të lexojë dikush që përgjon, dhe ku fillon enkriptimi.
Hape laboratorin →Stacioni i motit
Një stacion i vogël matjeje: temperatura në ekran, minimumi dhe maksimumi që nga zerimi, dhe një rresht CSV në Monitor për çdo mostër, gati për t'u hapur në një fletë llogaritëse. Ndrysho temperaturën me rrëshqitësin.
Hape laboratorin →Stafat dhe forca prerëse
Trau 300 × 550 mm, C25/30, me 4Ø20 poshtë dhe hapësirë 6 m. Rrit ngarkesën, ndrysho pjerrësinë e bielave cotθ dhe diametrin e stafave; krahaso stafat e llogaritura me minimumin dhe me traun pa stafa.
Hape laboratorin →Struktura e një skice
Programi numëron dhe e shkruan numrin te Monitori serial. Hape skedën Monitori dhe shiko. Pastaj ndrysho kodin sipas detyrave.
Hape laboratorin →Syri si aparat fotografik: fokusi, syzet dhe bebëza
Syri ka një objektiv me rreth 60 dioptri dhe një «ekran», retinën. Zgjidh syrin dhe largësinë e objektit, pastaj gjej lenten që e sjell imazhin mbi retinë. Ndrysho dritën dhe shiko si ngushtohet bebëza.
Hape laboratorin →Shikimi me ngjyra
Ndriço një send me drita të ndryshme dhe kupto pse një send i kuq nën dritë të gjelbër duket i zi.
Hape laboratorin →Shkalla e pH
E njëjta, me numrin e joneve H⁺ dhe OH⁻ të dukshëm dhe me shkallën logaritmike.
Hape laboratorin →Shkalla pH: bazat
Mat pH-në e lëngjeve të përditshme dhe shiko ç'ndodh kur i hollon me ujë.
Hape laboratorin →Shpejtësia dhe ngarkesa e motorit
Moduli me tranzistor e ndez dhe e fik motorin 1 000 herë në sekondë. Ndrysho mbushjen PWM dhe tensionin, pastaj shtrëngoje frenën: shiko si bie shpejtësia dhe si rritet rryma.
Hape laboratorin →Shpërndarja e Radhërfordit
Gjuaj grimca alfa mbi atomin dhe zbulo se pse bërthama duhet të jetë e vogël e e rëndë.
Hape laboratorin →Shprehja e gjeneve: bazat
Ndiz e fik një gjen dhe shiko si prodhohet proteina.
Hape laboratorin →Shtëpia në tërmet
Shtëpia 10 × 10 m me 16 shtylla 30/30 cm. Zgjidh katet, nxitimin e truallit, llojin e truallit, klasën e rëndësisë dhe faktorin e sjelljes q; pastaj shiko çfarë bën kati i butë ose kolona e shkurtër.
Hape laboratorin →Shtresa mbrojtëse dhe ankorimi
Zgjidh klasën e ekspozimit, diametrin e shufrës, kushtet e lidhjes dhe shtresën mbrojtëse që vihet në kantier. Shiko si avancon fronti i karbonatizimit ose i klorureve dhe sa gjatë duhet futur shufra në beton.
Hape laboratorin →Shtresat dhe mbështjellja
Shfletuesi i laptopit i kërkon një faqe serverit të shkollës. Ndiqe mesazhin: zbret nëpër shtresat e dërguesit, kalon kabllon dhe ngjitet te marrësi.
Hape laboratorin →Shtylla prej betoni të armuar
Zgjidh seksionin, armaturën, gjatësinë e lakimit dhe forcën. Shtylla shtypet, lakohet anash kur është e hollë dhe thyhet kur forca kalon kapacitetin.
Hape laboratorin →TCP: lidhja e besueshme
Laptopi shkarkon një skedar 3 000 bajtësh nga serveri. Ndiq numrat seq dhe ack: TCP numëron çdo bajt, prandaj e kupton menjëherë kur mungon diçka.
Hape laboratorin →Temperatura, lagështia dhe vesa
DHT22 mat temperaturën dhe lagështinë relative dhe i dërgon si 40 bit në një tel të vetëm. Lëviz rrëshqitësit poshtë tavolinës dhe shiko leximet. Sensori mat më së shumti një herë në 2 s.
Hape laboratorin →Tensionet në pllakën e laptopit
Gjashtë laptopë nuk japin figurë. Sonda e zezë është te masa; kliko një pikë prove për sondën e kuqe. Mat në gatishmëri dhe pas butonit, ndiq rendin e shinave, gjej të parën që mungon dhe dalloje lidhjen e shkurtër…
Hape laboratorin →Tensioni, rryma dhe rezistenca
Bateria shtyn, rezistori frenon. Ndrysho njërin dhe shiko sa rrymë kalon nëpër ampermetër.
Hape laboratorin →Termistori NTC
Ngroh ose ftoh ujin dhe shiko rezistencën e termistorit 10 kΩ. NTC do të thotë koeficient negativ: kur temperatura rritet, rezistenca bie.
Hape laboratorin →Termometri me TMP36
TMP36 jep U = 0,5 V + 10 mV/°C · T. Me referencën 5 V një LSB vlen 4,89 mV, pra rreth 0,49 °C. Ndrysho temperaturën me rrëshqitësin dhe krahaso leximin me vlerën e vërtetë.
Hape laboratorin →Testi i kubit në presë
Presa i shtyp mostrat e një serie C25/30 një nga një derisa thyhen. Shiko formën e thyerjes, pastaj krahaso mesataren dhe vlerën më të vogël me kriteret e konformitetit.
Hape laboratorin →Testi i vazhdimësisë
Llamba e qarkut nuk ndizet dhe një nga katër fijet e kabllit është e këputur brenda. Vendos sondat te secila pjesë dhe dëgjo multimetrin: bie kur rruga është e mbyllur. Por më parë hiqe baterinë!
Hape laboratorin →Testimi i baterisë
Një bateri mund të tregojë rreth 1,5 V dhe prapë të jetë e shteruar. Mat secilën bateri pa ngarkesë, pastaj mbyll ndërprerësin që të kalojë rrymë nëpër rezistor, dhe krahaso dy leximet.
Hape laboratorin →Testimi i furnizuesit ATX
Furnizuesi është në tavolinë, i shkëputur nga pllaka. Sonda e zezë është te masa (pini 24); kliko një pin për sondën e kuqe. Ndize furnizuesin duke lidhur PS_ON# (i gjelbër) me masën me kapëse, shto ngarkesën provë…
Hape laboratorin →Testimi i kabllit të rrjetit
Testuesi dërgon sinjal nëpër kunjat 1 deri 8, njërën pas tjetrës. Në pjesën tjetër ndizet drita e kunjës ku arrin fija. Provo gjashtë kabllot dhe gjej çfarë ka secili; shiko edhe ngjyrat te spinat.
Hape laboratorin →Testimi i komponentëve
Pesë pjesë nga një pllakë e riparuar; disa janë të dëmtuara. Vendos sondat te këmbët 1, 2, 3 në të dy kahet, zgjidh modin e duhur të multimetrit dhe vendos për secilën: e mirë apo me defekt.
Hape laboratorin →Testimi i motorit me multimetër
Pesë motorë 6 V, vetëm njëri është i shëndoshë. Mat secilin në tri mënyra, krahaso me motorin e mirë dhe zgjidh diagnozën. Te motori me ngecje, provo edhe ta rrotullosh boshtin me dorë.
Hape laboratorin →TLS: dorështrëngimi dhe certifikata
Shfletuesi hap https://www.example.com. Para se të dërgojë një bajt të vetëm të faqes, TLS bën dorështrëngimin: zgjedh shifrimin, kontrollon certifikatën dhe nxjerr çelësat.
Hape laboratorin →Transformatori
Primari ka 200 spira mbi një bërthamë hekuri me prerje 4 cm². Ndrysho spirat e sekondarit dhe ngarkesën, ngrije tensionin deri sa bërthama të ngopet dhe provo edhe tension të vazhduar: shiko rrymën e primarit në grafik.
Hape laboratorin →Tranzistori si çelës
Mbaje të shtypur butonin e kuq. Rryma e vogël që kalon nëpër buton e hap tranzistorin, dhe ai lëshon rrymën e madhe të motorit nga bateria tjetër.
Hape laboratorin →Tranzistori si valvul
Rrotullo dorezën e burimit dhe rrite ngadalë tensionin te baza. Shiko kur nis të ndriçojë llamba dhe si hapet valvula e ujit në të djathtë.
Hape laboratorin →Trau i thjeshtë: ku lind momenti më i madh
Lëviz ngarkesën P përgjatë trarit dhe shto ngarkesën e shpërndarë q. Shiko si ndryshojnë diagramet e forcës prerëse V dhe të momentit M, ku del momenti më i madh dhe sa përkulet trau.
Hape laboratorin →Trau në përkulje
Zgjidh seksionin, betonin dhe ngarkesën e llogaritur q mbi një tra 6 m të mbështetur thjesht. Laboratori llogarit K, krahun z, armaturën e nevojshme dhe zgjedh shufrat; provo edhe shufra të zgjedhura vetë.
Hape laboratorin →Trau pa armaturë dhe me armaturë
Trau 25 × 40 cm me hapësirë 4 m ngarkohet në mes. Rrite ngarkesën P dhe shiko kur plasaritet, kur thyhet dhe si ndryshon gjithçka kur shufrat e çelikut janë poshtë, aty ku betoni tërhiqet.
Hape laboratorin →Trembëdhjetë muskujt kryesorë: ku janë dhe çfarë lëvizin
Kliko një muskul te figura. Djathtas e sheh te nyja e vet: aktivizoje, ndrysho forcën dhe ngarkesën, dhe shiko kur ngre, kur mban dhe kur ul ngarkesën.
Hape laboratorin →Tretësirat acido-bazike
Krahaso një acid të fortë me një të dobët: sa molekula shpërbëhen vërtet në jone.
Hape laboratorin →Themeli i veçuar nën shtyllë
Zgjidh truallin, forcën dhe momentin nga shtylla, pastaj gjej gjerësinë B të themelit katror. Shiko presionin nën themel, uljen dhe armaturën që i duhet.
Hape laboratorin →Thyerja e dritës
Dërgo një rreze te uji dhe shiko reflektimin, thyerjen dhe reflektimin e plotë.
Hape laboratorin →UDP: shpejt, pa garanci
Serveri i dërgon laptopit gjashtë kuadra të një video-thirrjeje, një çdo 33 ms. Krahaso çfarë ndodh kur humbin paketa me UDP dhe me TCP.
Hape laboratorin →Udhëtim nëpër pllakë
Kliko pjesët me vijë të ndërprerë mbi pllakë dhe lexo çfarë bën secila. Pastaj ndrysho mesazhin që pllaka të dërgon.
Hape laboratorin →Udhëtimi i një vakti nëpër aparatin tretës
Zgjidh vaktin dhe çoje stacion pas stacioni. Shiko cila enzimë punon, në çfarë pH, sa është zbërthyer dhe ku thithet. Te stomaku ndrysho pH dhe krahaso kurbat e enzimave.
Hape laboratorin →Ura e Uitstonit
Rezistori Rx nuk ka vija që lexohen. Ndrysho R3 derisa gjilpëra e galvanometrit të qëndrojë në zero: atëherë ura është në ekuilibër dhe Rx gjendet me një shumëzim.
Hape laboratorin →Ura H: katër çelësa, dy kahe
Kliko çelësat Q1 deri Q4. Mbyll dy çelësa në diagonale dhe motori rrotullohet; ndërro diagonalen dhe ai kthen kahun. Pastaj provo të dy çelësat poshtë, të gjithë të hapur, dhe një këmbë të mbyllur të tërën.
Hape laboratorin →Vala në një tel
Lëkund telin dhe mat gjatësinë e valës, periodën dhe shpejtësinë.
Hape laboratorin →Valët: hyrje
Shiko dendësimet e zërit që largohen nga altoparlanti dhe ndrysho frekuencën e amplitudën.
Hape laboratorin →Veprimi i baraspeshimit
Vendos pesha te lozi dhe gjej largësitë që e mbajnë shufrën horizontale.
Hape laboratorin →Vetitë e gazit
E njëjta provë, me mundësi ta mbash konstante njërën madhësi dhe të matësh dy të tjerat.
Hape laboratorin →Vonesa me kondensator
Shtyp butonin për një çast dhe lëshoje. Kondensatori zbrazet ngadalë nëpër bazën e tranzistorit dhe LED-i qëndron ndezur edhe disa sekonda.
Hape laboratorin →Zbutja e tensionit
Transformatori jep 9 V të alternuar. Ura me katër dioda e kthen në një tension që ngjitet e zbret 100 herë në sekondë. Shto kondensatorin dhe shiko si mbushen gropat.
Hape laboratorin →Zemra në 3D: pompa me katër dhoma
Kjo zemër nuk është film: rrah sipas një modeli presionesh, prandaj valvulat hapen dhe mbyllen për arsyen e vërtetë. Rrotulloje, hape, shtrydhe me dorë, ndrysho rrahjet dhe aktivitetin, dhe ndiq gjakun në tabelën e…
Hape laboratorin →Çdo laborator hapet pa llogari, edhe në telefon.
Simulimet e fizikës, kimisë, biologjisë dhe matematikës janë të PhET Interactive Simulations, University of Colorado Boulder, me licencë CC BY 4.0, në versionet e tyre shqip. Laboratorët e elektronikës, Arduinos, ESP32 dhe rrjetave janë ndërtuar nga KREN-i.